ĐỂ CHỈ CÒN THƯƠNG XÓT VÀ SẺ CHIA
Mối quan hệ giữa người và người có thể giản đơn trong sự phức tạp đa tầng, và ngược lại – cực kỳ phức tạp trong một cục diện thực chất rất giản dị minh triết. Văn chương bao đời nay loay hoay trăn trở trong thế lưỡng nan ấy và đã từng không ít sa vào lối quanh đường cụt.
Thức Trần, lạ thay và cũng may thay, tìm được lối đi riêng trong ma trận ấy. Ông kể những chuyện khó kể bằng một giọng thản nhiên như người đã đi qua và giờ nhìn lại. Nhưng trong lối văn đó vẫn thấm sự đau đớn, thương xót mà kẻ đứng ngoài không bao giờ có được. Thương cho người, thương cho mình, thương cả cho đời vốn chóng quên mau khuất lấp...
“Đêm trắng màu xanh” là một tập văn xuôi rất tự do và do đó, nó hiện/đương đại. Tác giả không bị lệ thuộc vào các lý thuyết, các khuôn mẫu về loại hình, về kết cấu, lại càng không về việc xây dựng nhân vật hay bối cảnh điển hình... Thức Trần định hình một lối viết đậm dấu ấn của suy tư, gần với trường phái dòng ý thức. Ông vốn là một chuyên gia y dược, nhưng dường như chuyên môn ấy chưa đủ để khám phá con người. Vì vậy Thức Trần phải dụng văn như một công cụ để khám phá nội tâm chính mình và người khác.
Cũng như tập truyện ngắn trước (Ranh giới cõi người – NXB Hội Nhà văn, 2024) Thức Trần trung thành với phong cách viết kết hợp giữa ngôn ngữ đời thường và hình ảnh giàu tính gợi cảm, tạo cảm giác như đang đọc một cuốn nhật ký 3 suy nghĩ tự do. Trong mạch văn của Thức Trần, ta dễ gặp những mô tả trực diện giác quan, một thân thể nữ như “trái táo xanh căng mọng, dòn tan trong miệng, vừa ngọt vừa chua”, kết hợp mùi “ngai ngái mùi lúa chín lẫn mùi rơm rạ”; Những tiếng mưa rơi hay sóng vỗ, chuyển động của lửa và tuyết, mùi vị của nhiều loại rượu, cà phê hay các món ăn dọc đường du hành... Không theo cấu trúc tuyến tính chặt chẽ, mạch văn Thức Trần thường nhảy vọt đan cài giữa suy nghĩ nội tâm và hành động, hiện thời và quá vãng, thậm chí có cả tư liệu sử địa kết hợp với siêu hư cấu. Suy tư nhân vật hay các đoạn tự sự được xen lẫn với đoạn trích thơ hoặc lời bài hát, một kiểu liên văn bản thú vị.
Các câu văn dài, nối tiếp bằng dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy, tạo nhịp điệu chậm rãi, suy tư. Có những đoạn, thậm chí có những truyện như một bài thơ văn xuôi. Tác giả không kể một câu chuyện đơn giản theo lối truyền thống (có mở đầu, cao trào, kết thúc rõ ràng), mà ưu tiên khám phá những lát cắt đời sống. Truyện ngắn của Thức Trần được chủ động loại bỏ gần hết cái gọi là xung đột kịch tính, chỉ để lại một văn bản trình hiện sự quan sát tinh tế. Tác giả dường như đang nhẹ nhàng chia sẻ “nỗi buồn đẹp” của đời người. Nơi một thế giới chỉ còn đọng lại những dấu vết của tình nghĩa và điều tốt, nơi sẽ rời xa ta, kẻ mang một kiếp nhân sinh - ngắn lắm mà dài lắm.
Trong văn của Thức Trần có hoài niệm, chiêm nghiệm, dục vọng tự nhiên và nỗi buồn cô đơn, sự đồng cảm với số phận con người. Tác giả hàm ân cuộc đời, hàm ân những người bạn, hàm ân phụ nữ. Ông đã vượt qua được nhiều rào cản, để hiểu được một chuẩn mực đạo đức đôi khi chỉ đơn thuần là một định kiến, để không phán xét và để chỉ còn thương xót và sẻ chia.
Cũng nên nhắc đến truyện ngắn “Đêm Trắng Màu Xanh” với câu chuyện tình yêu thoáng qua trong bối cảnh đêm trắng huyền ảo ở Saint Petersburg. Tác giả dệt nên một bức tranh lãng mạn xen lẫn dục vọng và hoài niệm, nơi đêm trắng không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn là biểu tượng cho sự mong manh của tình cảm. Đó là một truyện hay, trong những truyện hay của tập. Điều cần nói, “Đêm Trắng Màu Xanh” không hẳn là truyện hay nhất, mà quan trọng là cái tựa đề ấy rất gợi, rất hợp với tinh thần văn chương của tác giả Thức Trần.
Hình như, ai trong đời chẳng từng có những “Đêm Trắng Màu Xanh”.
Lê Anh Hoài
